نمودار پراکندگی

نمودار پراکندگی نموادری است متشکل از تعدادی نقاط که امکان بررسی رابطه بین دو عامل را فراهم می‌نماید.

نمودار پراکندگی

کاربردهای نمودار پراکندگی

با نمودار پراکندگی می‌توان یک رابطه را توصیف نمود و یا عواملی را مورد کنترل قرار داده و رفتار یک عامل در آینده را پیش‌بینی نمود.
کاربردهای اصلی نمودار پراکندگی شامل:

1. توصیف
2. کنترل
3. پیش بینی

1-توصیف

• بررسی رابطه بین دو متغییر و میزان همبستگی بین آن‌ها از نمودار پراکندگی استفاده می‌شود.

مثال:
رابطه حقوق کارکنان و میزان سابقه کار آن‌ها

2-کنترل

• در صورتی که علاوه بر وجود ارتباط بین دو متغییر، احتمال وجودعلت دیگری نیز باشد علاوه بر توصیف بین دوم تغییر می‌توان این ارتباط را نیز کنترل نمود.
  با کنترل متغییر مستقل می‌توان تغییرات لازم در متغییر وابسته را به وجود آورد.

مثال:
در کنترل ساعات خرابی یک دستگاه، می‌توان با کنترل علت خرابی، مدت زمان خرابی را کنترل نمود.

مثال
زمان صرف شده برای تعمیرات پیشگیری و زمان خرابی دستگاه است که بیشترین خرابی در زمانی رخ می‌دهد که کمترین ساعات برای تعمیرات پیشگیری صرف شده است.

3-پیش‌بینی

• پیش‌بینی رفتار آینده یک متغییر است با آگاهی از چگونگی تغییر یک متغییر در اثر تغییر متغییرها، می‌توان رفتار آینده آن را پیش‌بینی نمود.
  مثال:

در مثال قبل می‌توان پیش‌بینی نمود که اگر در ماه دو ساعت صرف تعمیرات پیشگیری یک دستگاه شود دستگاه 10 ساعت در ماه خراب باشد و اگر پانزده ساعت صرف تعمیرات شود میزان خرابی به صفر خواهد رسید.

رسم نمودار پراکندگی

1-جمع‌آوری داده‌ها

• تعداد داده‌های لازم بستگی به ماهیت تحقیق دارد به صورت متداول30 تا 100 جفت داده لازم است.
• در صورتی که تعداد داده‌ها زیاد باشد نمونه‌ها از طریق روش نمونه‌گیری به صورت تصادفی انتخاب می‌گردد.
• داده‌ها در فرم جمع‌آوری اطلاعات با ستون‌های مشاهده، متغییر X و متغییر Y ثبت گردد.

2-رسم محورها و نام‌گذاری

• در نمودار پراکندگی تقسیمات دو محور افقی و عمودی یکسان انتخاب می‌شود.
• علت روی محور افقی و معلول وی محور عمودی قرار می‌گیرد.
• واحدهای اندازه‌گیری ه یک از متغییرها در نمودا ذکر شود.

3-رسم نقاط در نمودار

• محل تقاطع هر دو متغییر، یک نقطه از نمودار را مشخص می‌کند
• در صورتی که چند جفت داده یک نقطه مشابه در نمودار را به خود اختصاص بدهند، می‌توان با رسم دایره‌ای کوچک در اطراف آن نقطه این مسئله را نمایش داد یا عدد تعداد تکرارها را در کنار نقطه مشترک ذکر نمود.
• داده‌ها بر اساس منابع جمع‌آوری آن طبقه‌بندی گردد مثال : هبستگی بین تولید روزانه محصول و مواد اولیه مصرفی را برای دو دستگاه A و B را می‌توان برای دستگاه A با دایره توخالی کوچک برای دستگاه B با دایره توپُر کوچک نمایش داد.

4-رسم خط رگراسیون

• نقاط رسم شده ماهیت و درجه هبستگی بین متغییر‌ها را نمایش می‌دهد ولی خط رگراسیون تصویر دقیق‌تری از درجه همبستگی ارائه می‌نماید.
• نزدیکی نقاط به خط رگراسیون درجه هبستگی و شیب خط رگراسیون جهت آن را نمایش می‌دهد. هر چه فاصله کمتر با خط رگراسیون باشد درجه همبستگی بیشتر است.
• بر اساس معادله خط رگراسیون می‌توان متغییر Y را به ازای مقادیر مختلف X محاسبه نمود.

این مطلب توسط پیام خرازیان تهیه شده است.
انتشار مطلب با نام نویسنده و آدرس سایت www.kharazian.ir بلامانع است.