شاخص های پایش و اندازه گیری فرآیندهای سیستم های مدیریتی
شاخص های پایش و اندازه گیری فرآیندها در سیستم های مدیریتی الزام است و با تعیین شاخصها و پایش و اندازهگیری عملکرد فرآیندها مورد ارزیابی و تحلیل قرار میگیرد.
در این مطلب ابتدا مفهوم شاخصهای پایش و اندازهگیری فرایندها تشریح شده و سپس بندهای مرتبط در استانداردهای مدیریتی مورد بررسی قرار میگیرد و در ادامه، ارتباط این شاخصها با چرخه دمینگ تشریح شده است
شاخص های پایش و اندازهگیری فرآیندهای سیستم های مدیریتی
در دنیای رقابتی و پیچیده امروز، سازمانها برای بقا، رشد و دستیابی به مزیت رقابتی پایدار، ناگزیر به استقرار سیستمهای مدیریتی بر اساس استانداردهای بینالمللی هستند.
استانداردهای مدیریتی متداول نظیر ایزو 9001، ایزو14001 و ایزو 45001 به موضوع شاخصهای پایش و اندازهگیری فرآیندها میپردازند.
یکی از ارکان اساسی موفقیت این سیستمهای مدیریتی (از جمله ایزو 9001، ایزو 14001 و ایزو 45001) تعیین شاخص های اندازهگیری فرایندها و پایش و اندازهگیری آنها است
مزایای بکارگیری شاخصهای فرآیندها
- امکان مقایسه عملکرد واقعی فرآیندها را با اهداف برنامهریزیشده
- شناسایی نقاط ضعف و فرصتهای بهبود
- تصمیمگیری مبتنی بر داده و شواهد
ارتباط شاخص ها و چرخه دمینگ
در چرخه دمینگ در مرحلهPlan شاخصهای پایش و اندازهگیری عملکرد فرآیندها تعیین شده و در مرحله Check از طریق این شاخصها عملکرد فرآیندها ارزیابی و تحلیل میگردد.
تعاریف مرتبط شاخصهای پایش و اندازهگیری فرایندها
- شاخص عملکرد یا KPI (Key Performance Indicator) معیاری کمی یا کیفی است که برای اندازهگیری میزان دستیابی به اهداف، کارایی و اثربخشی فرایندها، فعالیتها یا سیستمها به کار میرود. شاخصها ابزاری هستند برای تبدیل دادههای خام به اطلاعات قابل تحلیل و تصمیمگیری بکار گرفته میشوند.
- پایش (Monitoring):منظور از پایش مشاهده و بررسی مستمر وضعیت یک فرآیند یا فعالیت در طول زمان است
- اندازهگیری(Measurement): تعیین مقدار عددی یک ویژگی یا پارامتر مشخص در یک مقطع زمانی است.
بندهای مرتبط با پایش و اندازهگیری در سیستم های مدیریتی
بندهای مرتبط با ایزو 9001
بند 4-4- سیستم مدیریت کیفیت و فرایندهای آن
- سازمان باید فرایندهای موردنیاز سیستم مدیریت کیفیت را تعیین کرده و معیارها و روشهای لازم برای اطمینان از اثربخشی این فرایندها را مشخص نماید.
بند 9-1-پایش، اندازهگیری، تحلیل و ارزیابی
این بند یکی از کلیدیترین بخشها در ارتباط با شاخصهاست و سازمان را ملزم میکند:
- مشخص کند چه چیزی باید پایش و اندازهگیری شود
- روشهای پایش و اندازهگیری را تعیین کند
- زمان پایش و تحلیل را مشخص نماید
- نتایج را تحلیل و ارزیابی کند
بندهای مرتبط با ایزو 14001
بند 9-1- پایش، اندازهگیری، تحلیل و ارزیابی
این بند الزام میکند که سازمان:
- عملکرد زیستمحیطی خود را پایش کند
- انطباق با الزامات قانونی را ارزیابی نماید
- دادهها را تحلیل و ارزیابی کند
بندهای مرتبط در ISO 45001
استاندارد ISO 45001 بر حفاظت از سلامت و ایمنی کارکنان و پیشگیری از حوادث و بیماریهای شغلی تمرکز دارد. بندهای مرتبط با پایش و اندازهگیری در ISO 45001 شامل:
بند 1-9 پایش، اندازهگیری، تحلیل و ارزیابی عملکرد
سازمان باید شاخصهایی برای پایش و اندازهگیری موارد زیر تعیین نماید:
- میزان تحقق الزامات قانونی و سایر الزامات
- فعالیتها و عملیات مربوط به خطرات شناسایی شده
- عملکرد ایمین و بهداشت شغلی
- پیشرفت دستیابی به اهداف OH&S
- اثربخشی عملیات و سایر کنترلها
سازمان باید روشها، معیارها و زمان انجام پایش و اندازهگیری، تحلیل و ارزیابی این شاخصها را تعیین نماید
- روشهای پایش
- شبهحوادث
- بیماریهای شغلی
- رفتارهای ناایمن
- تعریف و پایش کند.
نمونه شاخص های پایش و اندازه گیری فرآیندهای سیستم مدیریت
نمونه شاخصهای ISO 9001
- درصد خرابی محصول
- میزان رضایت مشتری
- نرخ شکایات مشتریان
- میانگین زمان تحویل
نمونه شاخصهای ISO 14001
- میزان مصرف انرژی
- میزان مصرف آب
- حجم پسماند تولیدی
- میزان انتشار آلایندهها
- درصد بازیافت
نمونه شاخصهای ISO 45001
- نرخ تکرار حوادث (FR)
- نرخ شدت حوادث (SR)
- تعداد شبهحوادث
- نفر ساعات آموزش ایمنی
- شاخص های پایش و اندازهگیری فرآیندهای سیستم های مدیریتی، یکی از مهمترین ابزارهای تحقق اهداف سیستمهای مدیریتی مبتنی بر استانداردهای بینالمللی هستند.
- استانداردهای ISO 9001، ISO 14001 و ISO 45001 همگی بهصورت صریح و ضمنی سازمانها را ملزم به تعریف، پایش، تحلیل و بهبود شاخصهای عملکردی مینمایند.
- این شاخصها با فراهم کردن دادههای قابل اتکا، امکان تصمیمگیری آگاهانه، مدیریت ریسک، افزایش اثربخشی فرآیندها و ارتقای رضایت ذینفعان را فراهم میکنند. همچنین ارتباط تنگاتنگ آنها با چرخه دمینگ، نقش کلیدی شاخصها را در تحقق بهبود مستمر برجسته میسازد.
این مطلب توسط مهندس پیام خرازیان گردآوری شده است.
دیدگاه خود را ثبت کنید
تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟در گفتگو ها شرکت کنید.