کیفیت جوایز تعالی سازمانی در ایران

کیفیت جوایز تعالی سازمانی در ایران به عوامل مختلفی بستگی دارد در این مطلب به مهمترین دلایل کیفیت پایین جوایز تعالی می‌ پردازم

لازم بذکر است تعداد اندکی از جوایز تعالی یا بهره‌ وری از گذشته تا کنون در جهت اشاعه موضوعات تعالی و بهره وری و فرهنگ سازی آن اقدامات مختلفی را ارایه نموده اند و در این مطلب به جایزه تعالی خاصی اشاره نشده است و تنها وضعیت عملکرد کیفی جوایز مختلف تعالی در ایران از نظر پیام خرازیان بررسی شده است

پیام خرازیان از زمان بکارگیری ویرایش EFQM 2003 توسط سازمان‌های ایرانی تا کنون در نقش تسهیلگر تعالی سازمانی و ارزیاب در سازمان‌های محتلف فعالیت داشته است و بر اساس شواهد عینی و یافته‌های خود این مطلب را ارایه نموده است.

کیفیت جوایز تعالی سازمانی در ایران

• هر یک از جوایز تعالی بر اساس مدل تعالی، منطق امتیازدهی و مفاهیمی تدوین شده است و هدف اصلی این مدل‌های غیر تجویزی خودارزیابی عملکرد سازمان در حوزه مورد نظر، تعیین نقشه‌راه سفر سرآمدی و بهبود مداوم عملکرد شرکت‌ها است که سازمان‌ها می‌توانند متناسب با سطح تعالی خود در فرآیند جوایز تعالی سازمانی شرکت نموده و ارزیابی مستقل شوند.
• اکثر جوایز تعالی سازمانی در ایران از مدل تعالی EFQM الگو برداری شده و متناسب با موضوع جایزه و اهداف مورد نظر توسط دبیرخانه جوایز تعالی سازمانی بازنگری یا تغییر یافته است.
• با وجود تنوع مختلف جوایز تعالی در ایران این جوایز نتوانسته است به صورت واقعی تمامی ابعاد شرکت‌های ایرانی را بهبود ببخشد و اکثر مدیران ارشد سازمان‌ها به دنبال گواهینامه و تندیس‌ها هستند تا دستیابی به دستاوردهای واقعی این مدل‌ها یا جوایز تعالی، امروزه تعداد زیادی از شرکت‌ها موفق به اخذ سطوح مختلف تندیس در این جوایز تعالی شده‌اند در حالی که در واقعیت در اکثر این شرکت‌ها ابتدایی‌ترین رویکردها وجود ندارد و دستاوردهای آن‌ها در صورت‌های مالی روند نزولی را نشان می‌دهد.
• در برخی از این جوایز به اصطلاح تعالی یا سرآمدی شرکت‌های متقاضیان جوایز تعالی بدون اینکه اقدامات اساسی انجام دهند هر سال در این جوایز شرکت نموده و یک سطح تعالی ارتقاء می‌یابند.

سرآمدی جاده‌ای بدون خط پایان است

مهمترین دلایل کیفیت پایین جوایز تعالی در ایران

1-تنوع جوایز تعالی

• در حال حاضر بیش از 40 جایزه تعالی در ایران توسط انجمن‌ها، سازمان‌ها، ارگان‌ها و شرکت‌ها برگزار می‌گردد که اکثر آن‌ها توسط نهادهای قانون‌گذار اعتبار بخشی نشده است.
• این تنوع جوایز باعث شده شرکت‌ها دچار سردرگمی شوند و برخی از شرکت‌ها همزمان در فرآیند ارزیابی چندین جایزه تعالی سازمانی شرکت می‌نمایند.

2-الزام به اخذ جوایز تعالی خاص

• الزام نمودن بکارگیری جوایز تعالی خاص توسط شرکت‌های بالادستی یا قانون‌گذار می‌تواند منجر به کاهش نقش و تاثیرگذاری این مدل‌ها برای سازمان‌ها گردد.
• در سال‌های گذشته برخی از جوایز تعالی با هدف رشد و ارتقای بهره‌وری شرکت‌ها توسط ارگان‌ها و نهادهای دولتی راه‌اندازی شده است و استقرار و بکارگیری نظام خودارزیابی مبتنی بر این مدل‌ها و جوایز توسط این ارگان‌ها برای سازمان‌های تحت سرپرستی الزام شده است.

3-تجاری نمودن جوایز تعالی

• متاسفانه برگزار کنندگان جوایز تعالی بیشتر به دنبال منافع اقتصادی خودشان هستند تا کمک به سازمان‌ها برای رشد و ارتقاء در سفر سرآمدی، شرکت‌ها تنها با پرداخت مبلغی به آسونی می‌توانند در یکی از سطوح تعالی جوایزی را اخذ نمایند.
• بسیاری از دبیرخانه جوایز تعالی سازمانی حتی اصول اولیه کیفیت را حتی خودشان در ارتباط با مشتریانشان و ارزیابان رعایت نمی‌کنند از جمله نداشتن برنامه جشنواره ( نظیر زمان برگزاری جشنواره، مهلت ارسال اظهارنامه، زمان ارزیابی‌ها و …)، تاخیر زیاد در پرداخت به ارزیابان، ارایه خدمات مشاوره تعالی به سازمان‌های متقاضی
• دبیرخانه برخی از جوایز تعالی به ارزیابان ارشد خود اعلام می‌کنند شرکت‌هایی که سال اول در فرآیند ارزیابی شرکت نموده را به شرکت در مراحل بعدی جوایز ترغیب نموده و سخت نگیرند.

4-نداشتن استقلال جوایز تعالی

اولین اصل در ارزیابی استقلال و نداشتن تضاد منافع است دبیرخانه جوایز تعالی تلاش می‌نماید این تضاد منافع را در قبل از ارزیابی‌های سازمان متقاضی از ارزیابان استعلام نماید اما دبیرخانه اکثر این جوایز تعالی با اقدامات زیر استقلال لازم را ندارد.

• هر یک از دبیرخانه‌های جوایز تعالی در کنار برگزاری جشنوراه تعالی سازمانی که دوره‌ای برگزار می‌گردد اقدام به خدمات مشاوره و تسهیلگری به شرکت‌های متقاضی جایزه به صورت آشکارا یا مخفیانه می‌نمایند. برخی با راه‌اندازی واحدی مجزا یا شرکتی مجزا این استقلال را شرعی می‌نمایند. برخی نیز به صورت رسمی شرکت‌های متقاضی را الزام می‌نمایند که برای خدمات آموزش و مشاوره از ظرفیت‌های دبیرخانه جوایز استفاده نمایند.
• اعضای کمیته داوری یا کمیته علمی این جوایز اقدام به مشاوره و تسهیلگری تعالی سازمان‌های متقاضی جایزه در سطح تندیس نموده و در نهایت خودشان بر نتایج ارزیابی ارزیابان در کمیته صحه‌گذاری می‌نمایند.

5-کالیبره نبودن ارزیابان تعالی

• جلسات کمی برای کالیبره شدن ارزیابان توسط دبیرخانه جوایز تعالی برگزار می‌گردد برگزاری این جلسات فرصت تامل و درک مشترک از روش ارزیابی، امتیازدهی، گزارش نویسی را بین ارزیابان ارتقاء می‌دهد.
• یکی از مهمترین دلایل کیفیت پایین گزارش ارزیابی تعالی سازمانی و اختلاف امتیازات ارزیابی در جوایز تعالی با ارزیابان حرفه‌ای همین کالیبره نبودن تیم ارزیابان تعالی با مدل تعالی، امتیاردهی و روش ارزیابی می‌باشد.
• در صورتی که دو گروه مختلف ارزیابی بدون اطلاع از نتایج و امتیازات یکدیگر یک سازمان را ارزیابی نمایند قطعا نتایج متفاوتی را مشاهده می‌کنیم.

6-ارزیابی تعالی توسط ارزیاب غیر حرفه‌ای

• اکثر ارزیابان تعالی در این جوایز تعالی از طریق شرکت‌های متقاضی برای حضور در فرآیند ارزیابی، جذب می‌شوند و کمتر ارزیاب حرفه‌ای بکار گرفته می‌شود
• پرداخت حق الزحمه بسیار ناچیز با تاخیر زیاد به ارزیابان تعالی باعث شده تا ارزیابان حرفه‌ای تمایل کمتری برای ارزیابی تعالی در جوایز تعالی داشته باشند.
• ارزیابانی که ممکن است در طی یکسال تنها یکبار در فرآیند ارزیابی حضور داشته باشند فرصتی برای تبدیل دانش به مهارت نخواهند داشت لذا گزارشات ارزیابی، امتیازات و نحوه سایت ویزیت دارای کیفیت مناسبی نخواهد بود. متاسفانه برخی از این گروه از ارزیابان که در سازمان‌های پیشرو مشغول به کار هستند در زمان ارزیابی سازمان متقاضی جایزه تعالی بدنبال رویکردهایی هستند که در سازمان خود بکار گرفته‌اند و دائما در طی ارزیابی سازمان متقاضی را با سازمان خودشان مقایسه می‌کنند.
• در این ارزیابی‌ها اکثر فعالیت‌های ارزیابی بر دوش ارزیاب ارشد است و ارزیاب ارشد باید وقت زیادی برای ارزیابی صرف نماید تا بتواند فقدان تیم حرفه‌ای را جبران نماید.
• اکثر شرکت‌هایی که در یکی از سطوح تعالی جوایزی را اخذ نموده است در صورتی که توسط ارزیابان حرفه‌ای ارزیابی شوند به سطح تعالی پایین تری منتقل خواهند گردید.
• تنها نکات راهنمای اشاره شده در این مدل‌های تعالی همانند چک لیستی برای ارزیابان در نظر گرفته شده و کنترل وجود یا عدم وجود آن توسط ارزیاب مد نظر قرار می‌گیرد.

بررسی‌های صورت گرفته نشان می‌دهد،

• بسیاری از سازمان‌هایی که در نتایج کلیدی اطلاعات مقایسه یا بهترین‌ها را ارایه نداده‌اند یا نتایج ارایه شده تمامی نواحی مورد انتظار را پوشش نداده است به سطوح تندیس یا سطح بالای اشتهار دست یافته‌اند.
• بسیاری از شرکت‌ها در اظهارنامه تعالی سازمانی خود عملکرد شرکت را فریبنده و غیر واقعی نمایش می‌دهند و ارزیابان فرصتی کمی برای بررسی درستی اطلاعات خواهند داشت صورت‌های مالی بسیاری از شرکت‌هایی که در سال‌های گذشته تندیس یا تقدیرنامه دریافت نموده‌اند نشان می‌دهد که این شرکت‌ها در اکثر نتایج کلیدی روندی نزولی داشته‌اند.

بکارگیری ارزیاب غیر حرفه‌ای هیچ ارزش افزوده‌ای برای سازمان نخواهد داشت.

7-کیفیت پایین گزارش بازخور ارزیابی

• کیفیت گزارشات ارزیابی طوری است  که حتی افرادی که با ادبیات این مدل تعالی سازمانی آشنا هستند با مطالعه آن نمی‌توانند مطالب گزارش ارزیابی را درک نموده و از آن استفاده نمایند اغلب این گزارشات درون سازمان متقاضی بایگانی شده و استفاده نمی‌گردد که مهمترین دلیل آن می‌تواند موارد اشاره شده در بند 5 و 6 است.
• همچنین در برخی از جوایز تعالی گزارش بازخورد ارزیابی با تاخیر بسیار زیاد برای متقاضی ارسال می‌گردد.

این مطلب توسط مهندس پیام خرازیان تهیه شده است
انتشار مطلب با نام نویسنده و آدرس سایت www.kharazian.ir بلامانع است.